Կաթան՝ Հայկական Աւանդութեան Քաղցր Սիրտը

Կաթան (գաթա) պարզ անուշեղէն մը ըլլալէ աւելի, հայկական կեանքին մէջ խոր արմատներ ձգած մշակութային խորհրդանիշ մըն է: Անիկա կը ներկայացնէ հիւրասիրութիւնը, ընտանեկան յիշատակը եւ բարօրութեան փափաքը ամէն տան մէջ, ուր կը թխուի:

Գիւղական կեանքի մէջ ծնունդ առած կաթան պատմականօրէն եղած է հարսանիքներու եւ եկեղեցական տօնակատարութիւններու գլխաւոր դերակատարը: Ամենանշանաւոր սովորութիւններէն մէկը խմորին մէջ մետաղադրամ մը պահելն է. աւանդութիւնը կ’ըսէ, թէ ով որ իր բաժնին մէջ գտնէ մետաղադրամը, բախտաւոր պիտի ըլլայ: Այս արարքը կերակուրը կը վերածէ ինքնութեան եւ բարեմաղթութիւններու պահապան մը:

Հայաստանի ամէն մէկ անկիւնը իր իւրայատուկ կնիքը կը դնէ անոր վրայ. Գաւառը՝ յայտնի է իր մեծ, կլոր եւ շատ զարդարուած կաթաներով. Կիւմրին՝ աւելի նուրբ, կարագով հարուստ եւ թերթաւոր խմորով տարբերակով. Երեւանը՝ մայրաքաղաքի արագ կշռոյթին յարմարող արդիական ոճերով. իսկ Արցախը՝ աւանդական թոնիրի մէջ եփած գիւղական տեսակներով, որոնք կ’ընդգծեն տեղական համերը:

Կաթան կը ճանչցուի իր բազմազան խմորով (որ կրնայ ըլլալ կլոր կամ անհատական փաթոյթներով) եւ յատկապէս իր հոգիով՝ Խորիզով: Այս դասական միջուկը կարագի, ալիւրի եւ շաքարի կատարեալ խառնուրդ մըն է, որ երբեմն կը հարստացուի ընկոյզով կամ համեմներով: Անոր մակերեսը, քանդակուած երկրաչափական ձեւերով, կու տայ այն արհեստավարժ տեսքը, որ զայն անսխալելի կը դարձնէ:

Ըլլայ կէսօրուայ սուրճին ընկերակցելով, կամ հանդիսաւոր սեղան մը զարդարելով, կաթան սիրոյ կենդանի արտայայտութիւն մըն է:

Հայկական մշակոյթին մէջ այս քաղցրութիւնը հրամցնելը միայն քաղաքավարութիւն չէ. անիկա, ըստ էութեան, տան ջերմութիւնը նուիրել է:

https://youtu.be/OFLjiTZue1Y?si=5gqLqgpvHcd23eIn